Wpisany przez Joanna Pychińska | 07 stycznia 2011

Budowa nerki:

Legwan zielony posiada nerki parzyste, symetrycznie ułożone, wydłużone, spłaszczone grzbieto-brzusznie i lekko płacikowate, które zlokalizowane są w kanale miedniczym ograniczone od góry odcinkiem lędźwiowo-krzyżowym kręgosłupa a od dołu spojeniem miednicy. Tylne końce nerek zlewają się ze sobą. U samców tylna część nerek w okresie rozrodczym bierze udział w wytwarzaniu osocza nasienia przez co jest obrzękła i zwana jest segmentem płciowym. Krew tętnicza jest dostarczana do nerek za pomocą tętnic nerkowych (aa. renales) krew z nerek jest odprowadzana za pomocą zstępujących wrotnych żył nerkowych (vv. renales revehens), które łączą się w żyłę czczą doogonową. W nerkach nie ma podziału na rdzeń i korę, brak jest miedniczek nerkowych i piramidy. W skład kilku tysięcy nefronów wchodzi: kłębuszek, szyjka, kanalik proksymalny, kanalik pośredni, kanalik dalszy. Brak jest pętli Henlego a sam kłębuszek jest słabo wykształcony i posiada niewielką liczbę naczyń włosowatych. Nefron kończy się uchodząc do kanalika zbiorczego. Od nerek biegną moczowody, które uchodzą do kloaki.

Fizjologia nerek:

W związku z brakiem pętli Henlego nie są zdolne do produkcji hipertonicznego moczu, dlatego też aby oszczędzić wodę legwany zielone wydalają kwas moczowy, który wydalany jest w postaci zawiesiny kompleksów z białkami i potasem. Po opuszczeniu nerek mocz zawiera dużo białka, nie jest ono jednak tracone, gdyż po osiągnięciu urodeum jest on przesuwany do prostnicy gdzie białko jest resorbowane. Filtracja jest w dużym stopniu uzależniona od stopnia uwodnienia organizmu. Nerki biorą również udział w syntezie witaminy C i D.


Choroby nerek i ich rozpoznanie:

Ostra i przewlekła niewydolność nerek:

Zwyrodnienia martwicze tj zwyrodnienie lub martwica kłębuszków (glomerulonephrosis) lub kanalików (tubulonephrosis) są najczęściej występująca patologią nerek u legwana zielonego. Bardzo rzadko występują: śródmiąższowe zapalenie nerek (nephritis interstitialis), kłębuszkowe zapalenie nerek (glomerulonephritis), odmiedniczkowe zapalenie nerek (pyelonephritis), stwardnienie kłębków nerkowych (glomerulosclerosis), stwardnienie nerek (nephrosclerosis), zmiany o charakterze nowotworowym, infekcje bakteryjne prowadzące do zapalenia nerek. Rozpoznanie ustalamy na podstawie wywiadu, badania fizykalnego i badań dodatkowych. W przypadku stanu ostrego objawy trwają od kilku dni, pojawia się nagłe osowienie i apatia, brak apetytu oraz zaprzestanie oddawania moczu. Przyczyną ostrej niewydolności nerek może być stosowanie aminoglikozydów, sulfonamidów lub przedawkowanie witaminy D3. W przypadku przewlekłej niewydolności nerek objawy pojawiają się stopniowo, a właściciel obserwuje postępujące wychudzenie, coraz mniejszy apetyt oraz osowienie. Stan taki może trwać kilka tygodni lub nawet miesięcy. Jest ona najczęściej spowodowany nieprawidłową dietą, nieodpowiednimi warunkami środowiskowymi, brakiem dostępu do wody.

Badanie fizykalne: sprawdzamy nawodnienie organizmu oraz omacujemy nerki przez powłoki brzuszne.

Badanie moczu:

Wspólne ujście układu moczowego, płciowego i pokarmowego powoduje zanieczyszczenie moczu elementami tych układów i badanie takie jest mniej przydatne niż u psa czy kota. Aby zmniejszyć zanieczyszczenie można pobrać mocz bezpośrednio z pęcherza moczowego za pomocą nakłucia. Pęcherz dostępny jest z oby stron, jednak z prawej strony przeszkadzać może daleko sięgający płat wątroby. Mocz zdrowych legwanów zielonych posiada lekko zasadowe pH. Mocz kwaśny obserwujemy u osobników karmionych dietą wysokobiałkową lub u osobników głodzonych. Glukozy nie powinno być, natomiast jej obecność może wskazywać na uszkodzenie nerek. W osadzie można znaleźć kryształy zbudowane ze szczawianów wapnia, cholesterolu, cystyny, leucyny, tyrozyny, bilirubiny, trójfosforanów, moczanów. W większości przypadków są one znajdowane z dysfunkcją nerek. Pozostałe wskaźniki nie są wykorzystywane ze względu na niedostateczną ilość badań w tym zakresie.

Badanie rtg: nerki leżące w miednicy nie zawsze są widoczne na radiogramach, zdjęcia należy robić w projekcji bocznej i grzbietowo-brzusznej. Do zmian, które można uwidocznić za pomocą rtg należy powiększenie nerek, mineralizacja tkanek miękkich, guzki dnawe, a w przypadku kamieni cieniujących - kamica. Powiększenie nerek powoduje ucisk na okrężnicę co prowadzi do zaparcia i nagromadzenia dużych ilości mas kałowych (jest to widoczne na zdjęciu rtg dużo lepiej niż same powiększone nerki).

Badania krwi: wykonujemy hematokryt (zakres referencyjny 0,30-0,38) mówiący o stanie odwodnienia organizmu, badania biochemiczne: kwas moczowy (89,3 umol/l), u legwanów z niewydolnością nerek może spadać do 44 lub wzrastać nawet powyżej 800 umol/l; kreatynina (35,2 umol/l) u zwierzętach chorych wzrasta nawet do 91 umol/l; AST (1,2 ukat/l) przy niewydolności nawet do 20 ukat/l; zaburzony stosunek Ca:P (wapń spada poniżej 1) - fosfor wzrasta do 11,9 mmol/l przy średniej wartości u zdrowych osobników 1,6 mmol/l. U legwanów u których pierwotnym zaburzeniem była niewydolność nerek poziom kwasu moczowego może być prawidłowy. Stosunek fosforu do wapnia wydaje się być dużo czulszym wskaźnikiem. Jego wartość jest w początkowym stadium choroby zmieniona wyraźniej niż stężenie kwasu moczowego. Niewydolność nerek należy podejrzewać, kiedy stężenie fosforu w osoczu jest wyższe niż stężenie wapnia oraz kiedy obie te wartości są znacząco zmienione.

Niewydolność nerek to powszechny problem i jedna z głównych przyczyn śmiertelności legwanów. Czasem towarzyszy jej niedowład kończyn miedniczych lub ich pogrubienie bez towarzyszącego niedowładu oraz trudności z oddawaniem kału będące następstwem ucisku nerek na okrężnicę. Skutkiem zmian patologicznych w nerkach są często poważne zaburzenia w metabolizmie Ca. Tak jak u ssaków przewlekła niewydolność nerek jest nieodwracalna. U legwanów gdy schorzenie zostaje wykryte jest przeważnie zbyt późno na jakąkolwiek terapię. Jeżeli leczenie zostaje podjęte obejmuje intensywne nawadnianie oraz rodzaj swoistej dializy poprzez podanie do jamy ciała ciepłego płynu Ringera z mleczanami w ilości 10-20 ml/kg i usunięcie go po 5-30 minutach. Jednak schorzenie diagnozowane jest w ostatniej fazie rozwoju stąd rokowanie jest niepomyślne. Najczęściej chorują zwierzęta w wieku 3-5 lat rzadziej 7-9 lat.


Skaza moczanowa:

U legwanów mamy do czynienia z dną stawową i trzewną (diathesis urica). Rodzaj pojawiających się objawów klinicznych zależny jest od tego w którym miejscu w organizmie odkładają się kryształy moczanowe. Kwas moczowy usuwany jest z krwi przez kanaliki nerkowe. Jeżeli następuje wzrost stężenia kwasu moczowego lub jego soli w krwi albo w płynach tkankowych, dochodzi do wytrącania kryształków, które tworzą małe białe guzki, zwane guzkami dnowymi. Dna stawowa występuje rzadziej i daje objawy kulawizny oraz obrzęki na terenie kończyn. Miejsca predylekcyjne do odkładania się moczanów w przebiegu dny trzewiowej to: wątroba, nerki, śledziona i osierdzie. Można obserwować kumulowanie się kryształów w tkance podskórnej i pod językiem. Gdy moczany odkładają się na terenie jelit może dochodzić do zaparć. Zdjęcie rentgenowskie często wykazuje obecność uwapnionych guzków dnawych znajdujących się w tkance okołostawowej. Badanie płynu pobranego z jamy stawowej może wykazać obecność kryształów moczanowych i potwierdzić diagnozę. Leczenie obejmuje głównie leczenie wspomagające np. płyny Ringera oraz podawanie allopurinoru aby zmniejszyć wytwarzanie kwasu moczowego, unikanie leków nefrotoksycznych oraz zmiana diety, zwiększanie wydalania moczanów z moczem za pomocą leku Probenecin. Rokowanie zawsze powinno być ostrożne, a w przypadku zaawansowanej choroby należy rozważyć możliwość eutanazji, gdyż guzki dnawe prowadzą do silnych reakcji bólowych.



Kamienie moczowe:

Zgromadzony w pęcherzu mocz dość często ulega zmianom takim jak krystalizowanie kwasu moczowego, jednak nie wskazuje to na złe funkcjonowanie nerek jak u ssaków a świadczy jedynie o zbyt wysokim poziomie białka zwierzęcego w pokarmie i/lub odwodnieniu. Wykrystalizowany kwas moczowy prowadzi do powstania nierozpuszczalnych złogów i kamieni oraz do skazy moczanowej. Do rozwoju skazy moczanowej dochodzi również gdy nerki nie są w stanie wydalać kwasu moczowego co powoduje wzrost jego stężenia we krwi oraz odkładnie się kryształów w różnych miejscach. Kamienie najczęściej lokalizują sie w pęcherzu moczowym ale mogą występować w moczowodach i kloace. Przyczyną powstawania kamieni są błędy żywieniowe tj wyżej zaznaczony nadmiar białka zwierzęcego, niedobór witaminy A i D, przewlekłe odwodnienie. Wszystkie te przyczyny sprzyjają powstaniu wysoce stężonego moczu. Objawem schorzenia może być pojawienie sie śladów krwi w wydalinach lub powiększenie objętości jamy brzusznej. Leczenie polega na chirurgicznym usunięciu kamieni i nawadnianiu pacjenta oraz jak przy większości chorób nerek u legwanów zielonych, niezbędna jest zmiana diety.

Opracowała: Joanna Pychińska


Bibliografia:
Exotic Animal Medicine for the Veterinary Technican, Bonnie Ballard and Ryan Cheek
The biology, husbandry and healt care of reptiles, Lowel Ackerman
Powszechnie występujące choroby gadów i ich terapia, Shawn P. Messonnier
Reptile medicine and surgery, Douglas R. Mader
Magazyn Weterynaryjny nr 2008 Wydanie specjalne: choroby zwierząt egzotycznych
Magazyn Weterynaryjny nr 9/2004
Magazyn Weterynaryjny nr 3/2003